مبحث 19 ویرایش 1404

مبحث نوزدهم مقررات ملی ساختمان – ویرایش پنجم ۱۴۰۴

۱. اهداف و رویکرد جدید مبحث

مبحث ۱۹ با رویکردی نوین تحت عنوان «مدیریت انرژی در ساختمان» جایگزین عنوان قبلی «صرفه‌جویی در مصرف انرژی در ساختمان‌ها» شده است. این تغییر نشانگر تحول از نگاه صرف به کاهش مصرف انرژی به رویکردی جامع شامل برنامه‌ریزی، طراحی، ساخت، بهره‌برداری و نگهداری در کل چرخه عمر ساختمان است.

اهداف اصلی:

• کاهش شدت مصرف انرژی در ساختمان‌ها (که بیش از ۴۰٪ از مصرف کل کشور را شامل می‌شود)

• ایجاد الزامات فنی قابل اندازه‌گیری برای طراحی و بهره‌برداری مؤثر

• ارتقاء کیفیت آسایش ساکنین در کنار حفظ بهره‌وری انرژی

• الزام به استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر و کاهش انتشار کربن

۲. دامنه شمول و ضمانت اجرایی

مطابق قانون، کلیه ساختمان‌های جدیدالاحداث (مسکونی، غیرمسکونی، دولتی و خصوصی) مشمول الزامات مبحث ۱۹ هستند. رعایت این الزامات در طراحی، ساخت، و بهره‌برداری الزامی بوده و تخطی از آن دارای پیامدهای حقوقی و انتظامی است.

همچنین، صدور گواهی پایان کار منوط به دریافت برچسب انرژی و نصب پلاک انطباق رده انرژی در محل ساختمان است.

۳. دسته‌بندی و برچسب‌گذاری انرژی ساختمان

ساختمان‌ها براساس میزان مصرف انرژی به چهار رده تقسیم می‌شوند:

• ECnZ (معادل A) – نزدیک به صفر

• EC++ (B)

• EC+ (C)

• EC (D)

رده D حداقل قابل‌قبول بوده و در برنامه‌ریزی‌های میان‌مدت الزام به ارتقاء به سطوح بالاتر پیش‌بینی شده است. برچسب انرژی بر مبنای استانداردهای ملی ایران (مانند ۱۴۲۵۳ و ۱۴۲۵۴) صادر می‌گردد.

۴. روش‌های ارزیابی انرژی

دو روش برای تعیین بازدهی انرژی ساختمان ارائه شده است:

1. روش تجویزی (Prescriptive): تعیین الزامات صریح برای اجزای ساختمان (پوسته، تأسیسات، نورگیری و…) با توجه به شرایط اقلیمی و کاربری.

2. روش شبیه‌سازی انرژی (Simulation): مدل‌سازی نرم‌افزاری با استفاده از ابزارهای تأیید شده برای بررسی دقیق عملکرد انرژی در مراحل طراحی، ساخت و بهره‌برداری.

۵. الزامات طراحی و ساخت

در این ویرایش، تأکید ویژه‌ای بر:

• طراحی دقیق پوسته ساختمان (شامل نورگذر و غیرنورگذر)

• کنترل نشت هوا و عایق‌کاری مناسب

• استفاده بهینه از نور طبیعی و تجهیزات روشنایی کارآمد

• نصب سیستم‌های سرمایشی و گرمایشی با راندمان بالا

• پیش‌بینی تأمین انرژی از منابع تجدیدپذیر

• پایش و کنترل مصرف انرژی از طریق سامانه‌های یکپارچه هوشمند (مانند IoT)

شده است.

۶. الزامات بهره‌برداری و پایش

برای نخستین‌بار، مرحله بهره‌برداری به‌صورت جدی وارد متن مبحث شده و شامل:

• الزامات تعمیر و نگهداری برای حفظ بازدهی انرژی

• پایش مداوم داده‌ها از طریق سامانه‌های هوشمند

• اتصال به سامانه مرکزی ملی پایش انرژی

• نقش ناظران و بازرسان انرژی دارای صلاحیت

می‌شود.

همچنین از فناوری‌هایی مانند دوقلوی دیجیتال (Digital Twin) برای پیش‌بینی و بهینه‌سازی عملکرد انرژی استفاده شده است.

۷. انرژی نهفته و چرخه عمر

یکی از بخش‌های نوآورانه این ویرایش، لحاظ کردن انرژی نهفته در مصالح، ساخت، و تخریب است. محاسبه این انرژی (Embodied Energy) و تحلیل چرخه عمر (LCA) برای کاهش آثار زیست‌محیطی اجباری شده است.

۸. نظام پایش و اعتبارسنجی

• ایجاد ساختار رسمی برای آموزش، سنجش و احراز صلاحیت اشخاص حقیقی و حقوقی فعال در حوزه انرژی ساختمان

• طراحی الگوریتم‌های بهینه‌سازی چند‌هدفه (Multi-objective Optimization)

• تدوین چک‌لیست‌های بازبینی و صحت‌سنجی توسط سازمان‌های تخصصی

جمع‌بندی

ویرایش پنجم مبحث نوزدهم، نقطه عطفی در مدیریت انرژی ساختمان در کشور است. این مبحث با در نظر گرفتن ملاحظات زیست‌محیطی، فنی، اقتصادی و حقوقی، بستری را فراهم کرده تا ساختمان‌های کشور به سمت بهره‌وری بالا، آسایش بیشتر و توسعه پایدار سوق داده شوند.